دکتر علی شریعتی در سخنرانی‌ها و نوشته‌هایش درباره صفات وارسته حضرت امیرالمومنین(ع) و نقش شیعیان آن حضرت در پیروی از ایشان سخن گفته است. شریعتی عشق و محبت بدون معرفت و شناخت از علی(ع) را چیزی جز یک رابطه عاطفی در پایین‌ترین مرتبه نمی‌داند و درباره آن می‌گوید:

‫اگر می‌بینیم پیروِ علی و کسی که برای علی اشک می‌ریزد و کسی که محبت علی در قلبش موج می‌زند، سرنوشتش و سرنوشت جامعه‌اش دردناک‬ ‫است، معلوم است که علی را نمی‌‌شناسد و تشیع را نمی‌فهمد، هر چند که ظاهراً شیعه باشد.‬

‫محبت به علی، اگر او را نشناسیم، برابر است با محبت همه ملتهای دیگر نسبت به هر کس دیگر. علی اگر معلوم نباشد که کیست، چه می‌گوید و‬ ‫چه می‌خواهد، و تشیعی که معلوم نیست اصولش چیست، هدفش چیست و راهش کدام است ـ این علی و این مذهب ـ ، از نظرِ تاثیرش روی بشر و‬ ‫جامعه و زندگی مساوی است با هر شخصیت و هر مذهب دیگر. علی مساوی است با هر انسان و یا هر قهرمان ملی دیگری که مَجهول است؛ زیرا محبت‬ ‫به خودی خود نجات بخش نیست، بلکه معرفت است که نجات می‌بخشد.‬

ما در زمان خودمان موظف به شناختن امام هستیم، نه محبت بدون معرفت به امام. اما شک نیست که من نمی‌خواهم از محبت به امام انتقاد کنم.‬

‫چگونه ممکن است کسی علی را بشناسد و به او عشق نورزد و او را نستاید؟ اما این محبت معلول شناختن علی و آشنا شدن با زیبایی‌های عظیم یک‬ ‫روح، شکوهِ یک روح و عظمت و پاکی یک انسان بزرگ است. محبتی که معلول این معرفت است، نجات‌بخش است و روح زندگی یک جامعه است، نه‬ محبتی که با تَلقین و توصیف و تجلیل و جمله‌های زیبای شاعرانه و ادبی، نسل به نسل از کوچکی در دل ما جایگزین شده است.

این محبت ثَمری‬ ندارد و من فکر نمی‌کنم علی به چنین محبت‌هایی ارج نهد و چنین عُشاقی را بپذیرد؛ علی‌ای که در پاسخ یکی از افسرانش که او را با عبارات شگفتی‬ می‌ستاید، صاف و پوست کنده می‌گوید: "من بزرگتر از آنم که در دل داری و کوچکتر از آن که بر زبان"! علی‌ای که به نقل "مِلل و نِحل" نخستین‬ ‫پرستندگان خویش را در آتش می‌‌افکند و پیشوایشان را از قلمروِ خویش دور می‌سازد.‬

‫یک انسان معمولی هم چنین است، بیشتر کسی را دوست دارد که او را می‌شناسد، نه کسی که بی‌آنکه بشناسد از او ستایش می‌کند.‬

شاید بعضی خیال کنند که محبت علی موجب شفاعت در آخرت گردد؛ اما به نظرِ من محبت توأم با جهل برای آخرت هم به کار نمی‌‌آید؛ زیرا آخرت با‬ ‫همان قوانین معقول و منطقی این دنیا ساخته شده، آخرت ساخته همان عقل و اراده است که این جهان را ساخته است. همان طور که در اینجا محبت‬ ‫زاییدهٔ جهل ثمری ندارد، در آن دنیا هم ثمری نخواهد داشت.‬

چه نیازی است به علی؟
دکتر شریعتی در جایی دیگر درباره عشق و محبت به امام علی(ع) می‌گوید: بارها گفته‌ام و باز تکرار می‌کنم که انسان امروز به "شناخت" علی نیازمند است نه به "محبت و عشقِ" به او، زیرا که "عشق و محبت" بدون "شناخت"‬ ‫نه تنها هیچ ارزشی ندارد، بلکه سرگرم کننده و تخدیر کننده و معطل کننده نیز خواهد بود.‬

‫کسانی که به نامِ محبت علی و عشق به مولی، بدون شناختن مولی و فهم دقیق و درست سخن و راه و هدف او، مردم را مُعطل و سرگَردان می‌کنند،‬ ‫نه تنها انسانیت و آزادی و عدالت را نابود می‌کنند، بلکه خودِ این چهره‌های عزیز را نیز تباه می‌سازند و شخصیت خودِ علی را در زیرِ این تجلیل‌های‬ ‫بی‌ثَمر، مَجهول نگه می‌دارند و باعث می‌شوند کسانی که تا آخرِ عُمر در محبت مولی وفادار می‌مانند، هرگز از سخن و راهنمایی‌های او بهره‌ای نگیرند و‬ ‫مُتوقف و مُنحط بمانند و آنهایی هم که کمی‌ آگاه می‌شوند و با جهان امروز آشنا، اصولاً این گونه علی بی‌ثَمر را و این محبت بی‌نتیجه را رها کنند و به‬ ‫دنبال شخصیتهای دیگر، الگوهای دیگر، و رهبران دیگر بروند.‬

عشق و محبت علی بعد از شناختن او است که به عنوان عامل نجات انسانیت می‌تواند نقش خود را بازی کند. گر چه باز هم عده‌ای شایع خواهند کرد‬ ‫که "فلانی گفته عشق به علی و محبت مولی بی‌نتیجه است"، و دنباله سخن مرا حذف می‌کنند، چنان که در کتابی نوشته بودم که: "اگر علی نمی‌‌بود‬ و حکومت علی نمی‌‌بود، رژیم سیاسی و اجتماعی در فلان زمان ـ در مقایسه با رژیم خسروها و قیصرها ـ به عنوان بهترین رژیم‌هایی که در طول تاریخ به‬ ‫وجود آمده شناخته می‌شد. اما اینکه این رژیم‌ها محکوم است، به خاطرِ این است که رژیم آنها را با رژیم علی و خودِ آنها را با خودِ علی می‌‌سنجیم و بعد‬ ‫به حق محکوم می‌‌کنیم" ـ این چیزی بود که نوشته بودم ـ ، بعد شنیدم که در بعضی مجالس گفته‌اند "فلانی گفته رژیم فلانی از همه رژیم‌ها در‬ ‫دنیا بهتر است" و بعد آنهایی که در آن مجلس بوده‌اند گفته‌اند "ای خدا لعنتش کند که همچو حرفی زده است"!‬

‫نمی‌دانم چرا همیشه با عوام، که وارد به مسائل علمی‌ نیستند، صحبت می‌کنند و آنها را که احساسات‌شان قوی است تحریک می‌کنند. این یک بحث‬ علمی‌ است؛ اگر من اشتباه می‌کنم باید در یک مباحثه و نقدِ علمی‌ تصحیح شود.‬


‫دکتر جرج جرداق، که بزرگترین انسانی است که علی را به بشریت امروز شناسانده است، در کتاب " الامام علی صوت العدالة النسانیه" می‌‌گوید:‬
"...ای روزگار، کاش می‌توانستی همه قدرتهایت را، و ای طبیعت، کاش می‌توانستی همه استعدادهایت را در خلق یک انسان بزرگ، نبوغِ بزرگ‬ ‫و قهرمان بزرگ جمع می‌کردی و یک بارِ دیگر به جهان ما یک علی دیگر می‌دادی...".‬

‫نویسندهٔ این کتاب یک طبیب مسیحی است و این نشان می‌دهد که علی تنها در چهارچوب یک فرقه ارزیابی نمی‌شود، بلکه هر انسانی که به مفاهیم‬ ‫‫انسانی معتقد است، به علی معتقد است و هر عصری و هر نهضتی که به این ارزشها معتقد است و برای این هدفها مبارزه می‌کند، به شناخت علی‬ ‫نیازمند است و مسلماً وقتی که او را شناخت، به او عشق می‌ورزد و این عشق بزرگترین نیروی محرک و بزرگترین قدرت نجات دهنده انسان می‌شود.‬